Parafia pw. św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Cieszanowie
Erygowana: 1 lipca 1748 roku
Miejscowości należące do parafii: Chotylub, Chotylub Osiedle, Cieszanów, Dąbrówka, Doliny, Folwarki, Gorajec, Gorajec Osiedle, Kosobudy, Kowalówka, Nowe Sioło Osiedle, Żuków.
Kościoły filialne: Chotylub, Doliny, Gorajec, Kowalówka.
Kaplice: w Domu Sióstr Felicjanek.
Historia parafii
Cieszanów powstał pod koniec XV wieku. Początkowo należał do parafii w Lubaczowie, wchodzącej wówczas w skład diecezji przemyskiej. Pierwsze wzmianki o istnieniu drewnianej kaplicy w Cieszanowie pochodzą z roku 1613. Na mocy porozumienia z proboszczem lubaczowskim obowiązki duszpasterskie pełnił tu kapłan utrzymywany przez właściciela miasta.
Około roku 1674 Stanisław Bełżecki – wojewoda podolski – sprowadził do Cieszanowa dominikanów i ufundował im klasztor. Objęli oni opiekę duszpasterską nad okoliczną ludnością, choć formalnie nie posiadali parafii. Przedwczesna śmierć fundatora uniemożliwiła trwałe uposażenie placówki. Zakonnicy z własnych środków wystawili nowy, drewniany kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Jacka, który według protokołu wizytacyjnego z 1744 roku znajdował się w dobrym stanie. Z opieki duszpasterskiej dominikanów korzystali mieszkańcy Cieszanowa, Nowego Sioła, Chotylubia, Łówczy i Podemszczyzny, a nadto Niemstowa i Dachnowa – należących wówczas do parafii w Oleszycach.
Parafię w Cieszanowie formalnie erygował 1 lipca 1748 roku biskup przemyski Wacław Sierakowski. Do nowo powstałej parafii włączono następujące miejscowości: Cieszanów, Nowe Sioło, Chotylub, Łówczę i Podemszczyzną, a ponadto Niemstów i Dachnów z parafii oleszyckiej oraz Krzywe z parafii lubaczowskiej. Parafia pozostawała pod opieką dominikanów aż do kasaty klasztoru, która nastąpiła 17 czerwca 1788 roku. Od tego czasu przeszła w ręce kapłanów diecezjalnych.
1 listopada 1847 roku do parafii przyłączono wsie Żuków, Gorajec i Lubliniec, dotychczas należące do parafii w Płazowie. Z kolei wieś Łówcza, od 1 maja 1849 roku, została włączona do tejże parafii płazowskiej. W roku 1907 odłączono od Cieszanowa do parafii w Horyńcu wsie Podemszczyzna i Krzywe.
Kościół parafialny pw. św. Wojciecha Biskupa i Męczennika
Od roku 1786 właścicielami Cieszanowa stali się Zamoyscy. Za ich czasów wzniesiono murowany, jednonawowy kościół w stylu barokowym pod wezwaniem św. Wojciecha Biskupa i Męczennika, ukończony w roku 1800. Konsekracji świątyni dokonał bishop przemyski Franciszek Pistek w roku 1837. W 1901 roku kościół rozbudowano o dwie nawy boczne i dobudowano wieżę. Podczas I wojny światowej zawaliło się sklepienie nawy głównej, które następnie odbudowano. Sklepienie nawy głównej jest kolebkowe, natomiast w zakrystii i skarbczyku – krzyżowo-kolebkowe.
Wyposażenie wnętrza
Ołtarz główny jest drewniany, polichromowany z przewagą bieli i złoceń; restaurowano go w 1996 roku. Znajduje się w nim obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem na srebrzonej i złoconej sukience z inskrypcją z 1863 roku. Na zasuwie umieszczono oryginalny obraz św. Wojciecha przedstawionego w habicie zakonnym. Figury boczne wyobrażają świętych: Stanisława Biskupa i Męczennika oraz Kazimierza Królewicza. Tabernakulum metalowe pochodzi ze Lwowa. W prezbiterium znajdują się obrazy świętych: Stanisława Kostki i Mikołaja.
Ołtarze boczne są drewniane: w lewej nawie – rzeźba Pana Jezusa ukrzyżowanego, w prawej – obraz świętego Józefa z Dzieciątkiem. Na ołtarzu bocznym znajduje się tryptyk rzeźbiarski złożony z trzech figur: Matki Bożej Różańcowej, św. Dominika i św. Teresy – dzieło pochodzące jeszcze z czasów dominikańskich.
Po lewej stronie nawy głównej stoi drewniana, rzeźbiona ambona z baldachimem. Po prawej stronie, w ołtarzu, umieszczono rzeźbę Pana Jezusa z otwartym Sercem. W nawie prawej zachowała się również kamienna chrzcielnica z przełomu XVII i XVIII wieku, nakryta złoconą koroną. Ławki dębowe w liczbie szesnastu, wykonane w 1954 roku według projektu inż. Adama Klimka ze Lwowa, nadają wnętrzu jednolity, stylowy charakter.
W oknach naw bocznych zamontowane są witraże wykonane w 1952 roku przez firmę Zelińskich w Krakowie. Przedstawiają one świętych: Stanisława Kostkę, bł. Jakuba Strzemię, Annę, Wojciecha, Kazimierza, Teresę od Dzieciątka Jezus, Józefa oraz Matkę Bożą Różańcową.
Na chórze stoją dziesięciogłosowe organy zbudowane w 1923 roku przez Rudolfa Hassego we Lwowie. Po wieloletnim przestoju zostały gruntownie odrestaurowane w 1996 roku przez firmę Andrzeja Madeja z Lublina.
Przed wejściem do kościoła stoi kamienna rzeźba św. Wojciecha, wykonana w 1999 roku przez Stanisława Lenara z Jarosławia, a także zabytkowy nagrobek rodziny Rojewskich z 1819 roku.
Dzieje parafii w XX wieku
W czasie II wojny światowej budynek kościoła nie odniósł poważniejszych uszkodzeń, choć wszystkie zabudowania gospodarcze spłonęły. Ks. proboszcz Izydor Węgrzyniak został aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie poniósł śmierć. Ks. Tadeusz Stroiński został zamordowany przez ukraińskich nacjonalistów w Skomoruchach.
Od 1 września 1946 roku parafię objął ks. Józef Kłos, były proboszcz parafii pw. św. Marii Magdaleny we Lwowie. Opuszczając Lwów przywiózł ze sobą wiele przedmiotów z likwidowanego kościoła: tabernakulum, kielichy, ornaty, dywany i krzesła składane.
W 1950 roku położono w kościele posadzkę i lastrykową lamperię. Dwa lata później zamontowano wspomniane witraże. W 1953 roku przeprowadzono gruntowną renowację elewacji kościoła i wieży. W roku następnym zainstalowano stylowe ławki dębowe. W 1956 roku, w 300. rocznicę ślubów lwowskich Jana Kazimierza, artysta malarz prof. Stanisław Jakubczyk wykonał polichromię całego wnętrza kościoła. W 1957 roku przeprowadzono elektryfikację świątyni, a w 1959 zainstalowano centralne ogrzewanie. W 1965 roku zakład Zatheya w Lubaczowie wykonał według projektu inż. Adama Klimka główne drzwi kościoła oraz dwoje drzwi do zakrystii.
W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku prowadzono kolejne remonty kościoła parafialnego. W latach dziewięćdziesiątych dokonano remontu konstrukcji dachu – pokryto go nową blachą, nałożono nowy tynk zewnętrzny i pobielono wnętrze. W 1996 roku odrestaurowano nieczynne organy, ołtarz główny z obrazem Matki Bożej oraz dwa ołtarze boczne i ambonę. Na jubileusz 1000-lecia męczeńskiej śmierci patrona parafii ufundowano jego pomnik przed kościołem. Wymieniono również ogrzewanie na gazowe.
Inne obiekty sakralne na terenie parafii
- Kościół filialny pw. św. Jadwigi Królowej w Chotylubiu – wzniesiony w latach 1996–2000.
- Kościół filialny pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Dolinach – z roku 1925.
- Kościół filialny pw. Narodzenia NMP w Gorajcu – z roku 1586; pierwotnie cerkiew greckokatolicka.
- Kościół filialny pw. Narodzenia NMP w Kowalówce – z roku 1767; pierwotnie cerkiew greckokatolicka.